Δευτέρα, 10 Δεκέμβριος 2018
Σε κίνδυνο η αμπελιτσιά, το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης

Σε κίνδυνο η αμπελιτσιά, το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης

Κατάφερε να επιβιώσει στις τρομακτικές γεωλογικές αλλαγές που άλλαξαν το τοπίο της Κρήτης και να μείνει μάρτυρας των δυνάμεων της φύσης, που εκατομμύρια χρόνια πριν διαμόρφωσαν το νησί μας όπως το ξέρουμε σήμερα.
Η αμπελιτσιά ή “ανέγνωρο”, που υπάρχει μονάχα στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον πλανήτη, ιδιαιτερότητα που τη διατηρεί ως αποκλειστική στην πανίδα του νησιού μας, ως το μόνο ενδημικό δέντρο της Κρήτης, αποτελεί και εμβληματικό είδος για το νησί μας τόσο λόγο της σημασίας του, όσο και της σχέσης του με τις παραδοσιακές κατσούνες, αφού κάποτε οι βοσκοί επέλεγαν τα ευλύγιστα και ανθεκτικά κλαδιά του για να τις κατασκευάσουν. Όχι πλέον όμως, καθώς η αμπελιτσιά βρίσκεται και αυτή σε κίνδυνο.
Η υπερβόσκηση, το ποδοπάτημα των νεαρών φυτών από τα ζώα, η διάβρωση του εδάφους, η διάνοιξη αγροτικών δρόμων και οι δασικές πυρκαγιές ασκούν αφόρητες πιέσεις στο δέντρο, που φύεται σε μεγάλα υψόμετρα πάνω από τα 800 μέτρα σε όλα τα βουνά της Κρήτης και κυρίως τα Λευκά Όρη.

Λόγω ακριβώς των ανθρωπογενών αυτών δράσεων, η αμπελιτσιά έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό το χαρακτήρα του δέντρου και έχει μετατραπεί σε θάμνο, με αποτέλεσμα τα μεγάλα δέντρα αμπελιτσιάς να είναι σπάνια. Συν τοις άλλοις, μια επιπλέον αιτία για τη μείωση του αριθμού των μεγάλων δέντρων είναι η εμπορευματοποίηση της κρητικής κατσούνας, που οδήγησε στη λήψη μέτρων.

Για το λόγο αυτό, η Zelkova abelicea, όπως είναι το επιστημονικό όνομά της, προστατεύεται από διεθνείς κανονισμούς και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο ενός μεγάλου έργου το οποίο εκπονεί το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, το ΜΑΙΧ, στα πλαίσια του διεθνούς προγράμματος του Πανεπιστημίου Φρίμπουργκ της Ελβετίας για τη διατήρηση των έξι εκπροσώπων της οικογένειας Zelkova σε ολόκληρο τον πλανήτη, δύο από τους οποίους στην Ευρώπη, το ένα στην Κρήτη και ένα άλλο συγγενές στη Σικελία της Ιταλίας.

Η αμπελιτσιά ανήκει στα λεγόμενα “υπολειμματικά είδη” της Τριτογενούς γεωλογικής περιόδου (66 έως 6,3 εκατομμύρια χρόνια πριν), δηλαδή αποτελεί απόγονο των ειδών που ήταν ευρέως εξαπλωμένα πριν από εκατομμύρια χρόνια, όμως μετά τις τεράστιες γεωλογικές και κλιματολογικές αλλαγές που συντελέστηκαν, πολλά από τα είδη αυτά εξαφανίστηκαν.

Ειδικά για το γένος Zelkova οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ήταν ευρέως διαδεδομένο σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Οι απόγονοί τους, που κατάφεραν να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες, μαρτυρούν σήμερα πολλές πληροφορίες για τη βιογεωγραφία και την εξέλιξη των ειδών, γεγονός που καθιστά για έναν επιπλέον λόγο την αμπελιτσιά σημαντική.
Το γεγονός ότι το ενδημικό αυτό δέντρο αποτελεί έναν από τους παλαιότερους “κατοίκους” του νησιού μας αποδεικνύουν και απολιθώματα από φύλλα που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Μακρυλιάς στην ανατολική Κρήτη, ηλικίας 8 περίπου εκατομμυρίων ετών, ανήκουν δηλαδή στον αρχέγονο πρόγονο.

Σήμερα η αμπελιτσιά φύεται σε όλα τα βουνά της Κρήτης, αλλά κυρίως στα Λευκά Όρη, όπου έχει καταγραφεί το 80% των πληθυσμών, όπως σε Ομαλό, Ποριά, Θέρισο, Ζούρβα, οροπέδιο Νιάτου, Ίμβρο και Ελυγιά.
Όπως μας ενημέρωσαν από το ΜΑΙΧ, σε μικρότερους πληθυσμούς το είδος απαντάται στο δάσος του Ρούβα, στον Ψηλορείτη, στον Κέδρο, πάνω από το Γερακάρι και το Άνω Μέρος, στη νότια πλευρά της Δίκτης, στον Ομαλό Βιάννου και στην Πρωτολιτσά, κοντά στο Οροπέδιο του Καθαρού και στα όρη της Θρυπτής.

Μέχρι σήμερα έχει βρεθεί σε υψόμετρα από 800 περίπου μέτρα έως τα 1.800 μ. και συνήθως απαντάται σε μικρούς, κατακερματισμένους πληθυσμούς, μαζί με σφενδάμια, πρίνους και πιο σπάνια κυπαρίσσια. Επίσης συχνότερα εντοπίζεται σε πλαγιές με βόρεια έκθεση, γύρω από δολίνες, στην κοίτη εποχικών ρεμάτων νερού.Οι επιστήμονες, από τα στοιχεία που έχουν συλλέξει στα πλαίσια του προγράμματος για τη διατήρηση της αμπελιτσιάς στην Κρήτη από το 2014, εκτιμούν ότι στα Λευκά Όρη, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός, υπάρχουν περίπου 16.000 ώριμα αναπαραγωγικά δέντρα, σε σύνολο 20.000 ολόκληρης της Κρήτης. Με δεδομένο όμως ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η αμπελιτσιά δεν προλαβαίνει να γίνει δέντρο για πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων και η βόσκηση, εκτιμάται ότι σε μορφή θάμνου, σε ύψος έως 1,5 μέτρο, υπάρχουν πάνω από 300.000 αμπελιτσιές στο νησί μας.

Το πρόγραμμα ΜΑΙΧ-Πανεπιστημίου Fribourg
Η αμπελιστιά βρίσκεται στη λίστα με τα περίπου 2.500 φυτικά είδη που θεωρούνται «κινδυνεύοντα» με εξαφάνιση με βάση το Διεθνή Οργανισμό για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN, 2012). Λόγω της σπανιότητάς της, προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία για Οικοτόπους 92/43), την εθνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και από διεθνείς συνθήκες, όπως αυτή της Βέρνης.

Το διεθνές πρόγραμμα για την έρευνα και την προστασία του είδους, το οποίο “τρέχει” το ΜΑΙΧ, χρηματοδοτείται από το Πανεπιστήμιο Fribourg της Ελβετίας και βρίσκεται στη δεύτερη φάση του, η οποία και θα ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 2020.
Εκτός από το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, που αποτελεί τον υπεύθυνο φορέα υλοποίησης των δράσεων στην Κρήτη, σε συνεργασία με τις κατά τόπους Διευθύνσεις Δασών της Κρήτης και το Ελβετικό Πανεπιστήμιο Fribourg, άλλοι συνεργαζόμενοι φορείς είναι το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Fribourg, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων (Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός “Δήμητρα”), το Τμήμα Βιολογίας και Βοτανικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Δήμος Πλατανιά Χανίων
.

Σχετικά Άρθρα

  • Κρητική συνταγή: Σφακιανές πίτες με ξινομυζήθρα και αγνό μέλι
    Οι Σφακιανές πίτες είναι χωρίς καμία αμφιβολία μία από τις πιο εκλεκτές απολαύσεις της Κρητικής παραδοσιακής κουζίνας, παρά τα πολύ απλά υλικά τους και τον γρήγορο τρόπο προετοιμασίας. Η λιτή τους εμφάνιση δεν στερεί καθόλου από την γεύση τους, όπου κυριαρχεί για τα καλά η μοναδική ξινομυζήθρα που λατρεύουν οι περισσότεροι Έλληνες αλλά και ξένοι…

    Με καταγωγή κρητική και ιστορική διαδρομή που χάνεται στην αρχαιότητα, οι σφακιανές πίτες κυριαρχούν ανάμεσα στην τεράστια ποικιλία κρητικών πιτών και μπορείτε να τις βρείτε σχεδόν παντού στο νησί. Όσο για την ευρύτερη περιοχή των Σφακίων, μπορείτε να τις απολαύσετε σίγουρα σε κάθε καφενείο και εστιατόριο.Διαβάστε την παρακάτω συνταγή, καλή επιτυχία και απολαύστε τες!

    Υλικά για 6 μερίδες
    Χρόνος προετοιμασίας 10 λεπτά
    Χρόνος ψησίματος 20 λεπτά
    Συνολικός χρόνος 30 λεπτά

    Τα υλικά της συνταγής:
    • 250 γρ ξινή μυζήθρα
    • 250 γρ αλεύρι για όλες τις χρήσεις
    • 50 ml ρακί
    • 120 ml νερό
    • 1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο
    • 1 πρέζα αλάτι

    H εκτέλεση:

    1. Σε ένα μεγάλο μπολ αναμιγνύουμε μεταξύ τους το νερό, τη ρακή, το ελαιόλαδο, το αλάτι και σιγά σιγά προσθέτουμε το αλεύρι. Ζυμώνουμε και χωρίζουμε το μείγμα σε έξι κομμάτια.
    2. Έπειτα, με την ξινή μας μυζήθρα φτιάχνουμε έξι μπάλες.
    3. Τρίτο βήμα, σε μία αλευρωμένη επιφάνεια ανοίγουμε το ένα τμήμα της ζύμης σε στρογγυλό σχήμα, τοποθετούμε την μπάλα της ξινής μυζήθρας που φτιάξαμε στη μέση και το κλείνουμε τυλίγοντας με τη ζύμη.
    4.  Στη συνέχεια, το ανοίγουμε ξανά με τον πλάστη σε στρογγυλό σχήμα.
    5.  Όμοια πράττουμε με όλη τη ζύμη και τις μυζήθρες.
    6. Ζεσταίνουμε σε μέτρια φωτιά το τηγάνι και βάζουμε διαδοχικά μία μία τις πίτες, και τις ψήνουμε και από τις δύο πλευρές.
    7. Τέλος, τις σερβίρουμε ζεστές ή κρύες με καλής ποιότητας μέλι.
  • GNTM: Η κούκλα κόρη Κρητικού παλαίμαχου τερματοφύλακα
    Μία από τις παίκτριες που στην αρχή είχε ενθουσιάσει την κριτική επιτροπή του GNTM ήταν και η Τζίνα Χανιωτάκη, κόρη του πρώην τερματοφύλακα των ΟΦΗ και Εργοτέλη, Κώστα.



    H όμορφη κοπέλα  κατάγεται από το Ηράκλειο Κρήτης και έχει πολλές διακρίσεις στον αθλητισμό, ενώ ασχολείται με τον στίβο σε επίπεδο πρωταθλητισμού.

     

    “Μια πολύ όμορφη εμπειρία έφτασε στο τέλος της. Το #GNTM ήταν ένα δύσκολο αλλά ωραίο παιχνίδι. Ήταν ένα διάλειμμα, μια δοκιμασία, κάτι καινούργιο, τελείως διαφορετικό από τους ρυθμούς και τις συνήθειες μου. Μέσα σε ένα μικρό χρονικό διάστημα,περισσότερο απ όλα χάρηκα που γνώρισα και δέθηκα με κάποια ξεχωριστά κορίτσια που ήδη κρατάμε στενές επαφές. Όλα γίνονται για κάποιο λόγο… επομένως”, είχε γράψει η ίδια μετά την αποχώρησή της.
  • Κρήτη: Το κόκκινο σκαθάρι απειλεί ξανά τους φοίνικες
    Το κόκκινο σκαθάρι που εδώ και χρόνια εξοντώνει φοίνικες, όχι μόνο στο φοινικόδασος στο Βάι, αλλά και σε όλη την Κρήτη, έχει  προκαλέσει εκ νέου την κινητοποίηση πολιτών και φορέων.
    Εκφράζονται φόβοι πως το κόκκινο σκαθάρι, όχι μόνο συνεχίζει το καταστροφικό του έργο, αλλά συνεχίζει να εξοντώνει  φοίνικες  στο Βαι, ευτυχώς όχι του Θεόφραστου, αλλά τους Κανάριους, χωρίς να σημαίνει ότι αυτό δεν συνιστά μια σημαντική καταστροφή.
    Το χειρότερο είναι όμως πως κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί στο μέλλον ότι το σκαθάρι δε θα στραφεί και στους άγριους φοίνικες του νησιού.

    Ο κ Καλούστ Παραγκαμιάν, βιολόγος, εκπρόσωπος της WWF Ηellas και διευθυντής του Ινστιτούτου Σπηλαιολογικών Ερευνών Ελλάδας μιλώντας στο ekriti.gr είπε πως το σκαθάρι που ήρθε εδώ και περίπου 20 χρόνια στην Κρήτη, μέσα από την εισαγωγή φοινίκων, δεν πρόκειται να φύγει από το νησί, αν δεν ληφθούν αυστηρά μέτρα.
    «Είχαμε πει πάμπολλες φορές ότι πρέπει να δημιουργηθούν ζώνες ασφαλείας για να μην μπορούν να μετακινούνται οι πληθυσμοί των σκαθαριών, αλλά και μια σειρά άλλων μέτρων. Όμως δεν εισακουστήκαμε», είπε μεταξύ άλλων.


    Όσο το σκαθάρι έχει φαγητό δεν φεύγει, ειδικά από τη στιγμή που το ευνοούν και οι καιρικές συνθήκες, πέρα από την ύπαρξη τροφής στην Κρήτη.
    Η ανησυχία μεγαλώνει χρόνο με το χρόνο και όλοι αγωνιούν γιατί κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο να δουν κάποια στιγμή τις προνύμφες του σκαθαριού να καταλαμβάνουν και τους φοίνικες του Θεόφραστου.Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του φοινικόδασους στο Βάι.
    Μιλάμε για έναν πραγματικό παράδεισο, ο οποίος εδώ και χρόνια βρίσκεται σε έναν συνεχή κίνδυνο, αφού το κόκκινο σκαθάρι, είναι ένα ασιατικό είδος που εισήλθε από τη Μεσόγειο και εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Κρήτη το 1992 στα Μάλια, όπου είχαμε την πρώτη αναφορά.

    Βέβαια άρχισε να παρουσιάζει μια έξαρση αρκετά χρόνια μετά, με την ταυτόχρονη εισαγωγή χιλιάδων φοινίκων από το εξωτερικό.

    Ο κ Παραγκαμιάν, σημείωσε πως η ιδανική λύση για να αποφευχθεί ο ψεκασμός με δηλητήρια είναι να μην αγοράζονται και να μην εισάγονται οι συγκεκριμένοι φοίνικες, αλλά και να δημιουργηθούν ζώνες χωρίς καθόλου φοίνικες για να προστατεύονται οι συστάδες φοινίκων όπως στο Βάι και στην Πρέβελη, αλλά και να διασωθούν φοίνικες 80 και 100 ετών, οι οποίοι βρίσκονται σε ιδιωτικές κατοικίες, επιχειρήσεις και ξενοδοχειακές Μονάδες.
    Το σκαθάρι συνεχίζει το έργο του, με τις Υπηρεσίες να καλούνται, έστω και μετά από 15 χρόνια ύπαρξης του σκαθαριού, να δώσουν λύσεις για να αποκλειστεί κάθε πιθανότητα καταστροφής του - μοναδικής ομορφιάς - θησαυρού, που ακούει στο όνομα φοινικόδασος Βάι.

    Ο κ. Μιχάλης Βλατάκης, πρόεδρος των τουριστικών πρακτόρων Κρήτης, από την πλευρά του επισημαίνει και εκείνος το πρόβλημα, τονίζοντας πως δεν γίνεται αυτός ο πασίγνωστος προορισμός, που αποτελεί πόλο έλξης για τόσους τουρίστες να καταστραφεί, εξαιτίας της αμέλειας των Υπηρεσιών. Όπως είπε επιβάλλεται η λήψη μέτρων άμεσα για να προστατευθεί το φοινικόδασος που είναι σήμα κατατεθέν για την Κρήτη.


    «Ξεκινάμε έναν αγώνα για να είμαστε προετοιμασμένοι, για κάθε ενδεχόμενο, ακόμη κι αν θεωρητικά ο φοίνικας του Θεόφραστου δεν κινδυνεύει άμεσα από το σκαθάρι», είπε χαρακτηριστικά, τονίζοντας πως δεν μπορεί να αφήνουν στην τύχη του έναν τουριστικό προορισμό ο οποίος δέχεται πάνω από 250.000 τουρίστες το χρόνο.

                    chaniapack